มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์กุมาร
ตอนก่อนหน้า ตอนถัดไป

มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์กุมาร
เกริ่นเรื่อง: โครงเรื่อง บทนำ วัตถุประสงค์ เนื้อเรื่อง ประวัติผู้แต่ง ลักษณะนิสัยตัวละคร ข้อคิดประจำกัณ
15 มิ.ย. 53 , View: 42677 , Post : 12


โครงเรื่องพระเวสสันดร กัณฑ์กุมาร

บทนำ

                มหาเวสสันดร กุมารบรรพ กัณฑ์ที่๘นี้ เป็นสำนวนของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เป็นกัณฑ์ที่ใช้คำได้ไพเราะเหมาะกับเนื้อเรื่องและตัวละคร ซึ่งนอกจากจะมีคุณค่าด้านวรรณกรรมศิลป์ในเรื่องของการใช้ถ้อยคำสำนวนแล้ว ยังมีคุณค่าในด้านสังคมที่สื่อในเรื่องของความเสียสละ ความอดทน และความกตัญญูอีกด้วย

 

วัตถุประสงค์

๑.       เพื่อศึกษาวรรณคดีเรื่องมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์กุมาร ทั้งด้านเนื้อหา

ลักษณะนิสัยตัวละคร ผู้แต่ง

๒.     สามารถบูรณาการความรู้ที่ได้ในรายวิชามาใช้ในการนำเสนอ

๓.     สามารถบูรณาการความรู้ที่ได้มาใช้ประโยชน์ได้ในชีวิตประจำวัน

 

เนื้อเรื่อง

ชาดก หมายถึงเรื่องราวของพระพุทธเจ้าที่เกิดขึ้นแล้วในชาติก่อน เป็นนิทานอิงธรรมมะหรือนิทานสุภาษิต เมื่อพระพุทธเจ้าแสดงธรรมแก่ผู้ใด จะทรงยกหลักธรรมและนิทานนั้นๆมาเป็นตัวอย่าง สำหรับพระเวสสันดรชาดกเป็นชาดกที่ใหญ่ที่สุด

เจ้าพระยาพระคลัง (หน) เป็นผู้แต่งมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์กุมาร กัณฑ์ที่ ๘

และมัทรีกัณฑ์ที่ ๙ มีลักษณะพิเศษของร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดกทุกย่อหน้าจะยกคาถาบาลีขึ้นก่อน แล้วรำพันเป็นร่ายยาวระหว่างข้อความยาวๆจะมีคำภาษาบาลีแทรกไว้เป็นระยะ ซึ่งอาจมีสาเหตุมาจาก

๑.       เลียนแบบการแต่งของมหาชาติคำหลวง ซึ่งยกภาษาบาลีขึ้นตอนหนึ่งแล้วแปลงมาเป็นคำประพันธ์ไทยควบคู่กัน

๒.     เพื่อเพิ่มคำศักสิทธิ์ เพราะเชื่อว่า องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเทศน์เรื่องมหาเวสสันดรเป็นภาษาบาลี

๓.     เลียนแบบกาพย์มหาชาติซึ่งแต่งขึ้นในสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม ที่นักปราชญ์ราชบัณฑิตแต่งเป็นร่ายยาวและแทรกคำภาษาบาลีลงในตอนต้นข้อความและระหว่างร่าย

 

ผู้แต่งเจ้าพระยาพระคลัง  รูปแบบการแต่งยกคาถาภาษาบาลีขึ้นเป็นหลักแล้วแต่งแปลเป็นภาษาไทยด้วยร่ายยาว ประดับด้วย 11 พระคาถา เพลงพิณพาทย์ประจำกัณฑ์ คือ “โอดเชิดฉิ่ง”ที่มาของเนื้อเรื่อง มหานิบาตชาดกที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา มีคาถาเกิน 80 คาถาขึ้นไปมี 10 เรื่อง คือ “ทศชาติชาดก หรือพระเจ้าสิบชาติ

เนื้อเรื่องย่อ

                กล่าวถึงชูชกรอนแรมไปจนถึงอาศรมของพระเวสสันดรได้พักผ่อนที่ค่าคบไม้หนึ่งราตรี   รุ่งขึ้นเมื่อพระนางมัทรีเข้าป่าไปหาผลไม้แล้วชูชกก็ได้เข้าเฝ้าทูลขอชาลีและกัณหา   พระเวสสันดรก็ประทานให้   ส่วนกุมารทั้งสองได้ยินคำสนทนาปราศัยของพระราชบิดากับชูชก   รู้ว่าภัยมาถึงตัวก็พากันลัดเลาะลงไปซ่อนตัวอยู่ในสระ   เอาใบบุษบงบังเกศี   เอาวารีมาบังตัว   ชูชกเมื่อไม่เห็นสองกุมารก็หันมาตัดพ้อต่อว่าพระเวสสันดรว่า   เป็นนักบวชใจคดเป็นนักพรตเจ้าเล่ห์   ปากกับใจไม่ตรงกัน   หน้าไหว้หลังหลอก   พระเวสสันดรทรงติดตามไปพบรอยเท้าของพระโอรสธิดาที่ริมสระก็ทราบว่าอยู่ในนั้น   จึงเรียกชาลี   กัณหาขึ้นจากสระ   เรียกว่า   สำเภาหรือยานนาวาและนำชาลี   กัณหาไปมอบแก่ชูชกพร้อมตีราคาสองกุมารว่า   ชาลีมีค่าพันตำลึงทอง  ( เท่ากับ 4,000 บาท )  กัณหานุชน้องราชทรัพย์  7  สิ่ง ๆ ละร้อยสุวรรณอีกไม่น้อย   100   ตำลึง   แล้วชูชกก็นำชาลี   กัณหาล่วงลับไป

 

ประวัติของ    เจ้าพระยาพระคลัง
         เจ้าพระยาพระคลัง เกิดสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายในแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ รับราชการเป็นหลวงสรวิชิต ในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช แล้วได้เลื่อนเป็นพระยาพิพัฒน์โกษาและพระยาพระคลังเสนาบดีจตุสดมภ์กรมท่าในสมัยรัชกาลที่ 1 ผลงานนิพนธ์ในสมัยกรุงธนบุรี ได้แก่ บทมโหรีเรื่องกากี
,อิเหนาคำฉันท์,ลิลิตเพชรมงกุฎ, ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ได้แก่ ราชาธิราช,ลิลิตศรีวิชัยชาดก , สามก๊ก , ลิลิตพยุหยาตราเพชรพวง , ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดกกัณฑ์กุมารและกัณฑ์มัทรี ถึงแก่อาสัญกรรมในสมัยรัชกาลที่ 1    พ.ศ.234

 

ลักษณะนิสัยตัวละคร พระเวสสันดรมีคุณลักษณะสำคัญที่ปรากฏชัดเจนในกัณฑ์กุมาร คือ
1.   มีจิตยินดีในการบริจาคทาน ยินดีบริจาคแม้แต่ลูกอันเป็นที่รักซึ่งเป็นเรื่องยากยิ่งสำหรับบุคคลธรรมดาจะทำได้ ดังตัวอย่างข้อความ
“ โส โพธิสตโต ปางนั้นสมเด็จพระบรมนราพิสุธิพุทธางกูร ได้ฟังพราหมณ์อธิบายทูลขอสองกุมาร มีน้ำพระทัยชื่นบานเอิบอาบด้วยกุศลลาภอันเลิศฟ้า อุปมาเหมือนบุรุษอันยากไร้ มีผู้นำทรัพย์มานับให้พันตำลึงถึงมือแล้วเมื่อใด น้ำพระทัยท้าวเธอก็ปราโมทย์เหมือนฉะนั้น ”

2.    มุ่งบำเพ็ญพรต ไม่ยุ่งเกี่ยวกับชีวิตทางโลก ทรงแยกกันอยู่กับพระนางมัทรี ดังตัวอย่างข้อความ ตอนหลังจากนางมัทรีฝันร้าย
               
“ เอ๊ เจ้ามัทรีเจ้ามาไยเวลาป่านฉะนี้พระน้องเอ่ยผิดเวลากาล หรือเจ้าลืมคำปฏิญาณแรกนิยม ว่าไม่คบหาสมาคมกันเป็นเชิงชั้นฉันฆราวาสเวลานี้นี่ก็ผิดประหลาดอยู่แล้วนะเจ้าเป็นไรเล่าจึ่งล่วงมา ”

3.    ปรารถนาที่จะสำเร็จพระโพธิญาณ เพื่อช่วยเหลือสัตว์โลกทั้งหลาย ดังตัวอย่างข้อความ
               
“  ครั้นอาตมาจะอาลัยหลงอยู่ด้วยความรัก ไหนจะหักสิเนหาให้เหือดหาย ด้วยอาตมาจะมุ่งหมายพระโพธิญาณทานธุระจะเริดร้าง ”

4.     สมาธิ มีความอดทนอดกลั้นระงับดับความโกรธได้ ดังตัวอย่างข้อความ
                “ น้ำพระทัยท้าวเธอถอยคืนจากอุเบกษา บังเกิดวิชชามาห่อหุ้ม พระปัญญานั้นกลัดกลุ้มไปด้วยโมโหให้ลุ่มหลง โทโสเข้าซ้ำส่งให้บังเกิดวิหิงสาขึ้นทันที ว่าอุเหม่ ! อุเหม่ ! พราหมณ์ ผู้นี้นี่อาจองทะนงหนอ มาตีลูกต่อหน้าพ่อไม่เกรงใจ ธชีเอ่ยกูมาอยู่ป่าเปล่าเมื่อไร ทั้งพระขรรค์ศิลป์ชัยก็ถือมา ธนจาปํ คเหตวา ก็ทรงพระแสงธนูศรกระสันมั่นกับมือ ฆ่าพราหมณ์ผู้นี้เสียเถิดหรือ เธอก็ฮึดหื้ออยู่แต่ในพระทัย ภายหลังจึงตั้งจิตพิจารณาในพระอริยประเพณีหน่อพุทธางกูร ก็รู้ว่าอาตมะนี่เพื่มพูนมหาปุตตบริจาคเจียวสิหว่า เมื่อพระปัญญาบังเกิดมี พระบรมราชฤษีเธอจึ่งตรัสสอนพระองค์เองว่า โภ เวสสนตร ดูกรมหาเวสสันดร อย่าอาวรณ์โว้เว้ทำเนาเขา ข้ากับเจ้าเขาจะตีกันไม่ต้องการ ให้ลูกเป็นทานแล้ว พระพักตร์ก็ผ่องแผ้วแจ่มใส ”

5.    มีปัญญาหยั่งรู้เหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้น ดังตัวอย่างข้อความ
“ โส โพธิสตโต ปางนั้นสมเด็จพระหน่อชินวงศ์องค์โพธิสัตว์ เงี่ยพระโสตสดับอรรถตั้งแต่ต้นจนอวสานก็ทรงทราบด้วยพระอนุมานปัญญาบารเมศว่า เสว วันรุ่งพรุ่งนี้จะมีเหตุด้วยปฏิคาหกยาจกจะมารับพระราชทาน ”

 

พระชาลี   กัณหา
                เป็นแบบอย่างของลูกที่เชื่อฟังพ่อแม่   เข้าใจในเจตนาแห่งการประพฤติธรรม   เพื่อประโยชน์ของหมู่มากของพ่อ  คือ  พระเวสสันดร

 

ชูชก
                1.    มีความอดทนต่อความลำบากเพื่อผลประโยชน์ของตน ดังตัวอย่างข้อความ
                “ จะทูลขอพระยอดรักปิโยรส ได้แล้วก็จะบทจรมุ่งไปหาเมีย เห็นจะไม่เสียทีที่ถ่อร่างมาหอมรวน คิดแล้วเฒ่าก็หันหวนหาที่นอน พอจะซอกซอนให้พ้นสัตว์จตุบาท เฒ่าก็ปืนทะลุดทะลาดขึ้นสู่ชะง่อนเขา พราหมณ์ก็นั่งซบเซาคำนึงนึก เสียงสกุลร้องก้องกึกให้หวั่นหวาด พระพายชายพัดบุปผชาติหอมระรวยมา เฒ่าก็เหวี่ยงย่ามละว้าวางลงต่างหมอน นอนไขว้ห้างทางสาธยายมนต์ ”

2.    รู้จักพินิจพิจารณาหาช่องทางที่เหมาะสม ดังตัวอย่างข้อความ
                “ มาตรแม้นและว่าอาตมะจะรุกร้นโลภเข้าไปขอ ซึ่งพระปิยบุตรน้อยหน่อผู้แนบอก ที่ไหนพระนางเธอจะยอมยกซึ่งพระปิยบุตรทานบารมี น่าที่จะเสียทีทั้งสองทาง ฝ่ายพระองค์ผู้ทรงสร้างก็จะเสียศรัทธาผล ฝ่ายเราผู้แสนจนก็จะปราศจากลาภคว้าน้ำเหลวอยู่ลังเล เสว เอ ! ต่อรุ่งเวลาพรุ่งนี้เถิดสินะคอยให้พระนางเธอหลีกละพระเจ้าลูกทั้งคู่เข้าสู่ดง ยังแต่องค์พระสมเด็จพระชินวงศ์วรราช อุปสงกมิตวา อาตมาจึ่งจะลีลาศลอดเลาะเข้าไปสู่เฉพาะพระเพ็ญพักตร์ จะทูลขอพระยอดรักปิโยรส”

3.    ประพฤติตนไม่เหมาะสมทั้งการพูดและการกระทำ ดังตัวอย่างข้อความ
                “ พระองค์จะให้อยู่ท่าพระมัทรี ข้อนี้จวนจะกราบลา อิตถิโย มนุตํ ขึ้นชื่อว่ามารยาหญิงนี้แสนแยบ ดีแต่ว่าจะคิดแคบเสียดายของเคยครอบครองภิรมณ์รื่น คอยแต่ว่าจะรวมริบยากที่จะยกหยิบเอาออกยื่นเป็นยอดทาน ขึ้นชื่อว่าสามานย์มัจฉริยะเกิดกันกั้นกุศล หมื่อนแสนจะได้ดีแต่ละคนนี้ทั้งยาก ”

ข้อคิดประจำกัณฑ์
                1.     ความเป็นผู้รู้จักกาลเทศะ ไม่ผลีพลามเข้าไปขอ   รอจนพระมัทรีเข้าป่าจึงเข้าเฝ้าเพื่อขอสองกุมาร   เป็นเหตุให้ชูชกประสบผลสำเร็จในสิ่งที่ตนปรารถนา    ดังภาษิตโบราณว่า  "ช้า ๆ จะได้พร้าเล่มงาม ด่วนได้ด้วยสามผลีผลามมักพลิกแพลงฯ"   ช้าเป็นการนานเป็นคุณรู้จักโอกาสมีมารยาท กล้าพูด กล้าหาญใจเย็น เป็นสำเร็จ  เพราะ  "ถ้อยคำของคนขัด   ความปรารถนาของคนยากเป็นโชคลาภ   และเสียงเพลงของนักบุญ"
              2.     พ่อแม่ทุกคนรักลูกเหมือนกัน   แต่เป็นห่วง…ไม่เท่ากัน ห่วงหญิงมากกว่าห่วงชาย  เพราะ ท่านเปรียบไว้ว่า   "ลูกหญิงเหมือนข้าวสารลูกชายเหมือนข้าวเปลือก"   หญิงนั่นยิ่งโตเป็นสาวก็ยิ่งยุ่งยิ่งสวยก็ยิ่งยุ่ง…!

3.     สติ เตํ นิวารณํ    สติเป็นเครื่องป้องกันอันตรายทั้งปวงได้   ขันติ   สาหสวารณา    ขันติ ป้องกันความหุนหันพลันแล่นได้   เป็นเหตุให้พระเวสสันดรไม่ประหารชูชกด้วยพระขรรค์เมื่อถูกชูชกประณามและเฆี่ยนตีชาลี   กัณหา    ต่อเฉพาะพระพักตร์
             4.     วิสัยหญิงนั้น   แม้จะมากอยู่ด้วยเมตตากรุณา   ชอบปลดเปลื้องทุกข์แก่ผู้อื่นก็จริง   แต่เว้นอย่างเดียว   ที่หญิงไม่มีวันจะสละสิ่งนั้น   คือ   " ลูก "



น.ส.สุพัตรา โอ่งเจริญ
สาขาวิชาภาษาไทย ศศ.บ.
ราชภัฏเชียงใหม่


แฟนคลับ [2]
Add เป็นแฟนคลับ Blog นี้

แจ้ง Blog ไม่เหมาะสม



  • C o m m e n t
  • 1

    1 บอกว่า :
    พื้นหลังสวยอ่ะ ชอบ~๐~
    4 ก.ค. 53 / 12:56

    2 บอกว่า :
    ข้อมูลมีประโยชน์มากเลยค่ะ ^ ^

    ขอบคุณมากนะคะ ^ ^
    16 ก.ค. 53 / 16:51

    3 บอกว่า :
    back หลังสวยเว้อ..แต่ก้อชอบอ่ะ

    น่ารักานทุกคนเลยยยยยยย
    ๕๕๕๕๕๕๕๕๕
    19 ก.ค. 53 / 17:22

    4 บอกว่า :
    โอ้ยๆๆๆๆๆๆ! เห้อ....
    ไหง เป็นงี้ไป
    18 ส.ค. 53 / 20:50

    5 บอกว่า :
    -*-

    สวยนะ

    เเต่อ่านยากอ่ะ
    26 ส.ค. 53 / 17:06

    6 บอกว่า :
    เนื้อหาดีจังแต่อ่านยากอ่ะ
    5 พ.ย. 53 / 09:11

    7 บอกว่า :
    พื้นหลังสวย แต่สีตัวอักษร ปวดตามากกกฮือๆ
    12 ธ.ค. 53 / 18:24

    8 บอกว่า :
    เขิญชม WWW.AYOTHAYA AMULET.COM
    8 มี.ค. 54 / 12:44

    9 บอกว่า :
    ชอบ สวนหัวของบอร์ดมาก
    19 พ.ค. 54 / 18:20

    10 บอกว่า :
    อ่า..ขอบคุณนะ..ฉันตกใจนะที่มีtvxq...แต่ก็ดีใจนะเพราะฉันเป็นแคสเหมือนคุณเลย.....tvxqจงเจริญ
    7 ส.ค. 54 / 10:19

    11 บอกว่า :
    ขอบุคณสำหรับข้อมูลนะคะ
    12 ก.พ. 55 / 08:05

    12 บอกว่า :
    อยากรู้บทประพันธ์ของกัณฑ์กุมารอ่ะค่ะ
    16 ก.พ. 55 / 15:25

    1

    ตอนก่อนหน้า ตอนถัดไป

      C O M M E N T   B o X

    อยากบอกว่า :

    ลงชื่อ
    พิมพ์ตัวเลข

    My Blog
    14
    Comments
    92
    Fanclub
    2


        Blog ที่ผ่านมา


    ดู Blog ทั้งหมด


        Favorite Blog
    เก็บรายชื่อ Blog ที่เราชอบมากๆ

    ยังไม่มี Favorite Blog