พ่อแก่บรมครูแห่งนาฏศิลป์

พระฤๅษีนารอทหรือพ่อแก่นารอท อีกตำนานหนึ่งแห่งดุริยะเทพศิลป์

            พระฤๅษีหรือพ่อแก่นั้นผู้เป็นครูแห่งการร้องรำ การแสดง และการดนตรีนั้นมีนามเรียกขานกันว่าพระฤๅษีนารท แต่อาจแตกต่างกันไปดังนี้ พระฤๅษีนารอด พระฤๅษีนารท พ่อแก่นารอทบางตำราก็ว่าท่านมีนามว่า “พระปรคนธรรพ” บ้างในสายนาฏศิลป์                พระฤๅษีนารทปรากฏประวัติความเป็นมาทั้งในคัมภีร์ทางคติฮินดู ในตำราอินเดียและตำรานาฏศิลป์ของไทยเรา ส่วนใหญ่ล้วนกล่าวตรงกันว่า ท่านเป็น “พ่อแก่บรมครูแห่งนาฏศิลป์และดุริยางคศิลป์ ผู้ที่จะบรรเลงดนตรี หรือรำฟ้อนล้วนต้องไหว้ครู หรือครอบครูมาก่อน และ “ครู” หรือที่พวกศิลปินเรียกขานว่า “พ่อแก่” นั้นก็คือพระฤๅษีนารอท นี่เอง พระฤาษีนารอทเป็นฤๅษีที่อยู่ลำดับชั้นของทั้งเทพและพรหม เนื่องจากการที่มีตบะแก่กล้า มีความรู้อันเป็นคุณวิเศษมากมายทั้งทางศิลปะการดนตรี และความรู้ทางพระเวท     

               
             ในสายนาฏศิลป์และดุริยางคศิลป์ความเชื่อเรื่องพ่อแก่ นั้นถือว่า พระฤๅษีนารอทเป็นบรมครูผู้สูงส่ง ผู้คุมจังหวะหน้าทับ คณะดนตรีปี่พาทย์เมื่อเลิกการบรรเลงจะเก็บตะโพนไว้สูงกว่าเครื่องดนตรีอื่นๆ ด้วยถือว่าตะโพนเป็นเครื่องดนตรีที่คุมจังหวะหน้าทับ จึงเป็นเสมือนตัวแทนของพระฤๅษีนารอท       

      การไหว้ครูก็จะนำผ้าขาวมาห่มตะโพนไว้เสมอทุกคนในคณะจะต้องบูชาตะโพนก่อนโดยบูชาที่ผ้าขาวซึ่งปูลาครองตะโพนก่อนอื่นและจะมีการนำน้ำสังข์ล้างหน้าตะโพน เพื่อทำน้ำมนต์ธรณีสารนำไปประพรมเครื่องดนตรีทุกชิ้นแล้วพรมผู้ร่วมพิธีไหว้ครูด้วยในลำดับต่อไป          
                พระฤๅษีนารท(พ่อแก่) เป็นพระฤษีตนหนึ่งมน ๗ (สัตปฤษี) พระฤษีระดับสูงที่ได้รับการยกย่องสูงสุดนาม“ปรคนธรรพ”ยังหมายถึงผู้เชี่ยวชาญในการบรรเลงอีกด้วย    
ในคัมภีร์วิษณุปุราณะเล่าว่า พระนารทบุตรของพระภัศยปเทพบิดร เป็นเพศชายปางหนึ่ง มีชื่อ “ปิสุนา” แปลว่า ผู้สื่อข่าว บ้างก็ว่าชื่อ “พระกลิการกะ” แปลว่าผู้ทำให้เกิดการทะเลาะวิวาท อีกปางหนึ่งเป็นสตรีนามว่า “นางนารที” เป็นบุตรของพราหมณ์ชื่อ “สันนฑสี” เป็นอีกภาคหนึ่งของพระนารายณ์ นางนารทีมีบุตรถึง ๖๐ ๕ฯ   
              ครั้งหนึ่งพระนารทใช้ฤทธิ์วิเศษแปลงเป็นนกใหญ่บินไปเกาะกิ่งต้นมะเดื่อ แต่ตัวเองเป็นพญานกตัวใหญ่ เมื่อเกาะกิ่งมะเดื่อริมแม่น้ำ ผลมะเดื่อก็ถึงกับร่วงลงน้ำหลายลูก    เสียงของผลมะเดื่อที่ร่วงลงน้ำแต่ละผลมีเสียงสูงๆ ต่ำๆ ไม่เท่ากัน  ระดับความสูงต่ำของผลมะเดื่อที่ตกลงน้ำทำให้พระนารทประดิษฐ์คิดเครื่องดนตรีที่จะทำให้เกิดเสียงสูงต่ำอันไพเราะได้ในบัดนั้นเอง ในบางตำรายกย่องว่าพระฤๅษีนารอทเป็นพระฤษีเจ้าสำราญ เพราะเก่งทางดนตรี เป็นครูดนตรีที่มีฝีมือเป็นเลิศ แม้ทวยเทพก็ชื่นชมยกย่อง   

                บางตำนานก็เล่าว่าท่านได้รับเกียรติสูงสุดให้เป็นผู้บันทึกท่านาฏลีลาของพระศิวะมหาเทพ พระฤๅษีนารอทจึงเป็นบรมครูแห่งศิลปะการร้องรำ การดนตรีโดยแท้

(credit: เนื้อหา บูชาพ่อแก่ศักดิ์สิทธิ์ ชีวิตรุ่งเรื่อง นาฏฬีฬา)
พ่อแก่