โรคติดเชื้อไวรัสฮันทา (Hantaviral Diseases)

• โรคไข้เลือดออกที่มีอาการทางไต  (Hemorrhagic fever with renal syndrome, HFRS) มีอัตราป่วยตายประมาณร้อยละ 5 มีรายงานครั้งแรกในเกาหลีช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง  ต่อมามีรายงานพบโรคนี้ทั้งในทวีปเอเชีย  ยุโรปแถบตะวันตกของเทือกเขาอูราล  และแถบคาบสมุทรบอลข่าน  ในจีนมีผู้ป่วยปีละ 40,000-100,000 ราย  ในเกาหลีปีละประมาณ 1,000 ราย  และมีรายงานในรัสเซีย  พม่า และศรีลังกาด้วย  ส่วนในคาบสมุทรบอลข่าน พบโรคนี้ปีละ 200-300 ราย
  โรคในกลุ่มอาการนี้เกิดจากไวรัสฮันทาน (Hantaan virus) ที่พบมากในเอเชียและพบน้อยในยุโรป  ไวรัสโดบราวา (Dobrava virus)  พบในยูโกสลาเวีย  ไวรัสพูอูมาลา (Puumala virus) พบในยุโรป  ส่วนไวรัสโซล (Seoul virus) พบได้ทั่วโลก
• โรคติดเชื้อไวรัสฮันทาที่ระบบหัวใจและทางเดินหายใจ (Hantavirus cardiopulmonary syndrome, HCPS) มีอัตราป่วยตายสูงประมาณร้อยละ 40-50 และในการระบาดครั้งแรกๆ อัตราป่วยตายอาจสูงไปกว่านี้  โรคนี้พบครั้งแรกในปี พ.ศ.2536 ที่รัฐนิวเม็กซิโก และรัฐอริโซนาของสหรัฐอเมริกา  หลังจากนั้นมีรายงานในรัฐอื่นๆ รวมทั้งประเทศแคนาดา  และอีกหลายประเทศในทวีปอเมริกาใต้

โรคในกลุ่มอาการนรี้เกิดจากไวรัสซินนอมเบร (Sin Nombre virus) และไวรัสแบล็กครีกคะแนล (Black Creek Canal vurus)
  การศึกษาในกลายประเทศในสัตว์ฟันแทะหลายชนิด เช่น หนูแรท (Rat) และหนูเมาส์ (Mouse) ทั้งหนูป่า  หนูนา  หนูบ้าน  หนูท่อ  และกระรอกชิปมั้งค์ (Chipmunk) เป็นต้น  พบว่า สามารถแยกเชื้อจากปัสสาวะ  อุจจาระ  และน้ำลายของสัตว์ฟันแทะเหล่านี้ที่ไม่แสดงอาการป่วย

ในประเทศไทย มีรายงานการศึกษาในสัตว์ฟันแทะที่จังหวัดเชียงราย  พบแอนติบอดีต่อไวรัสฮันทาในหนูนาหลายชนิด   (Lietmeyer,  พ.ศ.2531)       ในหนูพุกใหญ่และหนูท่อ (Schmalijohn,  พ.ศ.2540) และมีรายงานโดยศูนย์วิจัยโรคติดเชื้อไวรัสชนิดระบาดใหม่ (โครงการร่วมระหว่างมหาวิทยาลัยมหิดลกับรัฐบาลฝรั่งเศส)  ถึงผลการสำรวจหนูในปี 2541  ที่จังหวัดนครปฐม  พบความชุกของการนติดเชื้อไวรัสฮันทาในหนูเฉลี่ยร้อยละ 2.3  โดยพบมากในหนูท่าและหนูพุกใหญ่  ส่วนในจังหวัดนครราชสีมา  พบการติดเชื้อเฉลี่ยร้อยละ 4 พบมากในหนูพุกใหญ่  (ร้อยละ 19.1) และหนูจี๊ดที่อยู่ตามบ้าน (ร้อยละ 3.5)

 การศึกษาโรคนี้ในผู้ป่วยในประเทศไทยยังมีไม่มาก  โดยในปี พ.ศ.2528 มีรายงาน    การพบแอนติบอดีในคนไข้ (Hantaan – like virus) ที่กาญจนบุรีและกรุงเทพ  (Edwell, R.M. และคณะ) และในระยะ 2-3 ปี ที่ผ่านมา  มีการศึกษาในผู้ป่วยไข้ไม่ทราบสาเหตุที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล  (แพทย์หญิงยุพิน  ศุพุทธมงคล)  พบผู้ป่วย 1 ราย ในปี 2541  มีผลยืนยันการวินิจฉัยโดยวิธี ELISA                   ว่าติดเชื้อ Hantaan-like virus และปีต่อๆ มา พบแอนติบอดีชนิด IgG ในผู้ป่วยกลุ่มอาการนี้อีกหลายราย  นอกจากนั้น ข้อมูลการศึกษาของศูนย์วิจัยโรคติดเชื้อไวรัสชนิดระบาดใหม่  ก็แสดงให้เห็นว่ามีไวรัสนี้   ในคนและในสัตว์ฟันแทะ  ซึ่งบ่งชี้ว่าควรมีการศึกษาในเชิงระบาดวิทยาเพื่อให้ทราบความเสี่ยงของประชาชน และอธิบายลักษณะอาการและอาการแสดงในคนไข้  รวมถึงสามารถป้องกันควบคุมโรคไม่ให้เกิดการระบาดได้

โรคนี้มีระยะฟักตัวประมาณ 2-4 สัปดาห์  แต่อาจเร็วภายใน 2-3 วัน หรือนานถึง 2 เดือน ผู้ป่วยจะมีอาการได้ 2 แบบ คือ

1. ผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกที่มีอาการทางไต จะมีอาการไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะ  อ่อนเพลีย  เบื่ออาหาร  คลื่นไส้  อาเจียน  ปวดท้อง  ปวดเอว  ตาแดง  ปัสสาวะน้อย  ปัสสาวะมาก  มีจุดเลือดออก  ตัวเย็น  เลือดออกทีอวัยวะต่างๆ ความดันเลือดต่ำ  ช็อก  และอาจเสียชีวิตได้
2. ผู้ป่วยโรคติดเชื้อไวรัสฮันทาที่ระบบหัวใจและทางเดินหายใจ  มีอาการไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะ    ปวดกล้ามเนื้อ    เบื่ออาหาร     คลื่นไส้     อาเจียน    ปวดท้อง     หายใจลำบากฉับพลัน   ความดันเลือดต่ำ  อาการทรุดลงเร็ว  ช็อก  หัวใจวาย  อาการเสียชีวิตสูง
     การวินิจฉัยทำได้โดยการตรวจหาแอนติบอดีในซีรั่มโดยวิธี ELISA ที่ศูนย์วิจัยโรคติดเชื้อไวรัสชนิดระบาดใหม่ (ซึ่งเชื่อมโยงได้กับห้องปฏิบัติการในฝรั่งเศส) และกรมวิทยาศาสคร์การแพทย์

การป้องกันควบคุมโรค
  หน่วยงานที่มีหน้าทีรับผิดชอบต้องสนับสนุนให้ประชาชนร่วมมือกันควบคุมกำจัดหนู  และช่วยกันรักษาบ้านเรือนที่อยู่อาศัยให้สะอาด  ปรับปรุงพื้นที่ทำเกษตรกรรมให้ไม่รกและไม่เหมาะเป็นที่อยู่อาศัยของหนู  ในกรณีที่เกิดโรคระบาดต้องร่วมมือกันกำจัดหนู  ส่วนบริเวณปนเปื้อนต้องใช้วิธีเช็ดทำความสะอาดด้วยผ้าชุบน้ำยาฆ่าเชื้อ (ห้ามใช้การกวาด  เพราะจะทำให้ฝุ่นฟุ้งกระจาย  และคนมีโอกาสหายใจสูดเอาเชื้อไวรัสนี้ข้าไปได้ง่ายขึ้น) และหากมีอาการเจ็บป่วยน่าสงสัยโรคนี้  ต้องรียบไปพบแพทย์ให้เร็วที่สุด